محمد حسن خان اعتماد السلطنه
217
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
بزرگوار در جلد اول « نامهء دانشوران » مسطور است . هركه حالات و اخبار و ماجريات و آثار آن استاد اعظم و فيلسوف مسلم بخواهد آن كتاب را بگشايد . مولى محمد ممقانى از مشاهير مشايخ شعبهء شيخيه . حاج مرتضى قلى مرندى كه به لقب علم الهدى معروف است . حاج مولى محمود نظام العلماء معلم بندگان اعليحضرت اقدس همايونى . مولى عبد الوهاب قزوينى مشهور به ملا آقا خلف حاج عبد العلى كدخداى گليزور از قرى قزوين است . در عربيت و ادبيات و تتبع احوال علماء و تراجم رجال اسلام مهارت كامل داشت و در مجلس تأليف « نامهء دانشوران ناصرى » مستخدم بود . امسال كه يكهزار و سيصد و شش هجريست به ماه محرم درگذشت . ميرزا فخر الدين بن الحاج مولى اسد الله حجة الاسلام البروجردى از مجتهدين و اهل ذوق و عرفان بود و در بروجرد و حدود آن رياست داشت و شعر هم مىگفت . مثنوى وى به نظر رسيده و اولادش بسيارند . آقا نور الدين بروجردى برادر اعيانى ميرزا فخر الدين مذكور و آقا جمال الدين مبرور است . مادر اين سه بزرگوار صبيهء حجة الحق ميرزا ابو القاسم قمى صاحب « قوانين » بوده و حجة الاسلام حاج مولى اسد الله بعد از فوت ميرزا رضوان الله عليه به شرف اين مصاهرت نايل گرديده . فتحعلى خان صباء ملك الشعراء در تاريخ اين عرس مىفرمايد كه : عقل گفتا اسد اللهى باز * همدم دخت ابو القاسم شد آقا نور مزبور به ذهن و ذكاء اعجوبهء عصر بود و به حدت نظر و فرط فطانت اشتهار تمام داشت . در عنفوان شباب در عتبات عاليات ائمهء عراق بر حالى كه در حوزهء شيخ الكل مرتضى الانصارى اعلى الله مقامه به تكميل مراتب تحصيل اشتغال داشت درگذشت . مير محمد باقر صاحب روضات الجنات از رؤساء دار السلطنهء اصفهان و برادر مير محمد هاشم مذكور در عنوان جداگانه است . در فقه و حديث و تراجم علماء سلف و خلف و فنون و فضايل ديگر بر اقران ترجيح دارد . كتابخانهء اين خانواده را به اهميت عظمى مىستايند . در كتاب « نامهء دانشوران ناصرى » هرجا كه عنوان مير معاصر است مقصود اين خداوند معالى و مآثر است ، سلمه الله تعالى .